Hoeveel kost onze verslaving aan de Amerikaanse verkiezingen?

amercian-addiction

Kort antwoord

Volgens mij te veel.

Lang antwoord

Begrijp me niet verkeerd. Ik erken het maatschappelijke belang van wie de 45e president wordt van de Verenigde Staten. Ik erken de economische, maar ook de socio-culturele en ecologische impact van deze persoon in die positie. Het doet er daarbij niet eens toe of je die maatschappelijke relevantie afmeet ten aanzien van onze Vlaamse kerkentorens of dat je vertrekt vanuit een breder, Europees of zelfs mondiaal gevoel van burgerschap. De Amerikaanse president doet er toe.

Ik zal zelfs een stap verder gaan en stellen dat ook het proces waarlangs en de context waarin die president verkozen wordt onze aandacht verdient. We mogen ons bewust zijn van het kiesstelsel waarin de kandidaat met de meeste stemmen kan verliezen. We mogen inzicht hebben in het tweeledige partijlandschap, dat steeds minder ruimte laat voor consensus en compromis. We mogen lezen over de socio-economische realiteit waarin het land zich in dit verkiezingsjaar bevindt. En ja, we mogen geïnformeerd worden over het steeds grotesker ogende mediacircus tijdens de voorverkiezingen en de eigenlijke eindstrijd.

Maar betekent dat ook dat we zelf moeten deelnemen aan dat mediacircus?

Beleving

Anderhalf jaar lang kon je als Vlaamse nieuwsconsument de Amerikaanse verkiezingen op de voet volgen. Neen, je kon het niet; je moest het. Er was geen ontkomen aan. Elke kromme uitspraak, elke opiniepeiling en elke Twitterstorm kreeg een (vaak prominente) plaats in onze kranten, websites en journaals. Zelfs de nieuwsrituelen, waarvan Amerikanen zelf erkennen dat het niet meer is dan folklore, werden rijkelijk in beeld gebracht. De eerste uitslag bij de primaries, de eerste stem, het benefietdiner aan de vooravond van de verkiezingen,… elke stap in de anderhalf jaar durende verkiezingsshow passeerde ook bij ons de revue. Ook na de verkiezingen gaat dat nog een tijdje door. De ‘acceptance speech’, de ‘concession speech’, de eerste ontmoeting tussen de huidige en de toekomstige president, het gespeculeer (niet de feitelijke beslissing) over de samenstelling van het nieuwe ministriële kabinet,… alles mogen we, neen, moeten we op de voet volgen.

Met maatschappelijke relevantie heeft dit volgens mij niets meer te maken. Zelfs met nieuwswaarden heeft dit nog weinig van doen. Dit zijn journalistieke gewoontes. Enkele verslaggevers verdenk ik ervan jaloers te zijn op dat Amerikaanse mediacircus. Met fonkelende ogen importeren ze daarom de journalistieke junk food in ons Vlaamse nieuwsbuffet. Zij willen ons niet informeren; zij willen ons laten beleven. Soms denk ik zelfs dat ze het vooral zélf willen beleven.

Toch geloof ik niet dat dat de belangrijkste drijfveer is. Ik vrees meer voor een ‘self-fulfilling agenda setting’-effect (zie hoe ik hier twee gepopulariseerde concepten uit de communicatiewetenschap combineer? Ja, ik ben mij er eentje). Aangezien de Amerikaanse verkiezingen door een combinatie van verschillende nieuwswaarden ooit een plaats hebben gekregen in ons nieuws, krijgt het ook meer aandacht in het maatschappelijke debat; althans: die perceptie ontstaat. Die perceptie versterkt de marktwaarde van de Amerikaanse verkiezingen, waarop ze meer aandacht krijgt in ons nieuwsaanbod. Deze spiraal blijft doorgaan totdat wij – nieuwsproducenten en –consumenten – het maar vanzelfsprekend vinden dat deze verkiezingen zoveel zendtijd en bladruimte krijgen.

Welke verklarende hypothese ook de juiste is; deze onderdompeling in het dagdagelijkse verkiezingsproces is niet nodig om maatschappelijk geïnformeerd te zijn over het resultaat ervan, het proces erachter en de context errond. Of die onderdompeling dan op zich een probleem is? Ik vind van wel.

Eindige aandacht

Als journalistiek de waakhond van de democratie wilt zijn, moet er aan (ten minste) twee randvoorwaarden voldaan zijn. Enerzijds moet er voldoende beschikbare capaciteit zijn aan de productiezijde; anderzijds moet er (de perceptie van) aandacht zijn bij de ontvanger, namelijk de burger of nog: de democratie zelf. De overmatige aandacht aan de Amerikaanse verkiezingen schaadt beide randvoorwaarden.

De tijd en energie die redacties steken in deze verslaggeving, kan niet geïnvesteerd worden in andere zaken die journalistieke aandacht verdienen. Werkuren zijn niet onuitputtelijk en een journalist kan zichzelf niet opsplitsen, ook al wordt dat steeds vaker van hem of haar verwacht. Precies door die werkdruk – die in de 21e eeuw exponentieel is gegroeid door de combinatie van wereldwijd afgeslankte nieuwsredacties en de vermenigvuldiging van distributiemogelijkheden – is de afweging naar efficiënte inzet van beperkte middelen belangrijk.

Even belangrijk is dat die overmatige berichtgeving de aandacht van de nieuwsconsument opeist. Zelfs als een redactie naast haar verkiezingsverslaggeving sterk inzet op een ander actueel hangijzer (ik zeg maar wat: vb. het Europese rapport over de Belgische begroting), moet een nieuwsconsument zijn aandacht verdelen over het nieuwsaanbod. En tenzij je een actieve, betrokken nieuwsmeerwaardezoeker bent, verteer jij je nieuws tussen de soep en de patatten en dus meer habitueel dan bewust en actief. Aandacht is niet onuitputtelijk en een nieuwsconsument kan zichzelf niet opsplitsen.

Dàt is de kost van onze verslaving aan de Amerikaanse verkiezingen. We verliezen onnodig veel aandacht voor andere belangwekkende zaken. Misschien nog erger: we verliezen interesse. Niet in de maatschappelijke actualiteit, wel in de journalistiek als hoofdleverancier van die actualiteit. Want: “zucht, gaat het nu weeral over Trump?” Niet alleen is onze aandacht eindig; ze kan ook krimpen.

Dames en heren…

Misschien doen we er goed aan om over vier jaar de Amerikaanse verkiezingen te nemen voor wat ze steeds meer voor ons zijn: entertainment. Laat er ons een heuse late-nightshow van maken met dagelijkse updates van de grappigste tv-fragmenten, de gortigste tweets en de spannendste opiniepeilingen. Laat de productie over aan Woestijnvis, De Chinezen of Shelter en laat de presentatie over aan Jonas Van Geel, Tom Lenaerts of Erik Van Looy. “Dames en heren, welkom bij een nieuwe aflevering van Kieskoorts!” Applaus, gejuich, vertier. Alles wat er in die show aan bod komt, hoeft dan niet meer in de TV-journaals, kranten of nieuwssites te verschijnen. De nieuwsredacties kunnen dan op hun beide oren slapen: de dagdagelijkse verslaggeving wordt verzorgd en is in goede handen. Van zodra er nood is aan een snuifje journalistieke meerwaarde,  maken nieuwsproducent en –consument graag wat tijd en aandacht vrij.

One thought on “Hoeveel kost onze verslaving aan de Amerikaanse verkiezingen?

  1. Maarten,

    Eindelijk kwam het ervan om jouw tekst te lezen.

    Heerlijk stuk!!! Ik heb ervan genoten en zat daar eigenlijk al maanden, wat zeg ik, jaren, op te wachten.

    Ik stuur jouw schitterende analyse door aan een aantal vrienden die dit met veel voldoening zullen lezen.

    Prachtig! Keep up the good work!

    Fijne werkweek!

    Groetjes,

    Voke.

    ________________________________

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s