Wanneer de VTM-quote-generator de verkeerde quote uitspuwt

spuug

“Mensenlief, moeten we nu echt dat ene woordje ‘spuwen’ zo uitvergroten?”

Links en (vooral) rechts klinkt de roep om clementie. Immers, doet niet iedereen wel eens een ongelukkige uitspraak, een ‘slip of the tongue’, een miscommunicatie?

Ja, dat doen wij. Maar een communicatie bestaat uit meer dan enkel de boodschap. Dus om de communicatie van onze minister-president te kwalificeren als een misser, kunnen we ook andere elementen in rekening brengen. Er is al heel wat inkt gevloeid over de zenderkenmerken, maar ik denk dat vooral de communicatiecontext elke vorm van genade uitsluit. Volgens mij zijn er twee relevante contexten: de centrumrechtse coalitie en de VTM-nieuwsstudio.

Parler vrai

Velen wezen er al op: Geert Bourgeois is minister-president van de Vlaamse regering en dient daarom te spreken als leider van de voltallige coalitie, zowel inhoudelijk als vormelijk. Die tweedeling tussen vorm en inhoud is trouwens niet onbelangrijk. N-VA-kopstukken hanteren een zeer kenmerkend taalregister, een soort ‘parler-vrai’ (Pardon my french). Zo wilt men aansluiting vinden bij de onderbuik van het electoraat en probeert men zich af te zetten van het eerder gereserveerde taaltje van de ‘politique politicienne’. De N-VA is ondertussen zelf deel gaan uitmaken van dat gewraakte politieke establishment, doordat ze op alle beleidsniveaus mee regeert. Aangezien ze voor die regeringsdeelname inhoudelijke compromissen heeft moeten sluiten, wordt die vormelijke profilering eens zo belangrijk.

De mismatch tussen (inhoudelijke en vormelijke) boodschap en boodschapper is duidelijk. Dat een Vlaams-nationalist denkt te mogen spreken voor ‘de’ Vlamingen, is natuurlijk niet nieuw. Dat Geert Bourgeois zowel inhoudelijk als vormelijk sprak als een N-VA-kopstuk en niet als een regeringsleider, stoort de coalitiepartners ook als vanzelfsprekend. Maar die vanzelfsprekendheid is niet onschuldig.

Druk op centrumrechts

Net als N-VA laten ook CD&V en Open VLD geen kans onbenut om zichzelf te profileren ten koste van de coalitiepartners. Het is druk op centrumrechts, weet u wel. Die interne profileringsdrang is niet zonder gevaar – de term ‘kibbelkabinet’ is gemeengoed geworden -, maar heeft ook één groot voordeel: ze trekt de (media-)aandacht. Door de schijnwerpers zo expliciet op de interne verdeeldheid te richten, wordt het politieke mediadebat vernauwd tot een keuze tussen drie partijen: geel-rechts, blauw-rechts en centrumrechts. Als men jou vraagt welke Coca Cola jouw favoriet is (Original, Light, Zero of Life), neem je andere keuzes zoals Gini of Canada Dry simpelweg niet in overweging. De meerderheid vergroot de interne diversiteit uit, opdat de oppositie niet meer nodig is om de horse-race-berichtgeving te voeden. En zelfs wanneer slechte opiniepeilingen die strategie lijken te ondergraven, zal net daardoor die strategie nog scherper uitgespeeld worden. Er ligt druk op centrumrechts, weet u wel.

Dus neen, Geert Bourgeois beoogde – uiteraard – zeer doelbewust de controverse in dit media-event. Want in essentie was het gewraakte interview bij VTM Nieuws precies dat: een media-event. Dat is de tweede communicatiecontext: het politieke interview van VTM Nieuws dat eigenlijk geen politiek interview is.

Hapklaar, bruikbaar

Al een hele tijd nodigt het VTM Nieuws elke zondagmiddag een politiek kopstuk uit om zijn of haar zeg te doen. Het doel is ondubbelzinnig: het lanceren van een hapklare quote om de andere media een dag of twee te voeden. Dat is een win-win-situatie, want de politicus bepaalt de media-agenda, het VTM-nieuws zelf krijgt media-aandacht en de andere nieuwsmedia kunnen weer een dag of twee reacties sprokkelen. Daar waar het vroeger elke zondag bang afwachten was of er überhaupt iets bruikbaars uit de Zevende Dag rolde, staat het VTM Nieuws nu garant voor onze wekelijkse portie praatjespolitiek.

Soms is het ook echt niet meer dan een praatje. Want met alle respect voor de immer beminnelijke Dany Verstraeten, maar een hard interviewer is die man niet. Een hard interview is ook niet wat de rubriek in het zondagnieuws beoogt en dat hoeft zelfs niet om maatschappelijk relevante televisie te maken. Soms is het wel degelijk interessant om een politicus de ruimte te geven om te zeggen wat hij wilt zeggen op de manier hoe hij het wilt. Tenminste, zolang er in het medialandschap ruime opportuniteiten blijven bestaan om diezelfde politici ook op de rooster te leggen. Het wordt gevaarlijk wanneer politici kritische vragenstellers gaan mijden, omdat er voldoende alternatieven zijn waarin ze zonder tegenwind hun boodschap kunnen verspreiden.

Vrij spel

Deze zondag was dus de minister-president te gast om een ‘sneak preview’ te geven op zijn 11-juli-speech. Anderhalve minuut lang mocht de minister-president ongestoord zijn zeg doen. Daarna legde Verstraeten nog wel een aantal semi-gevoelige topics voor, maar ging verder nooit in op de antwoorden. Negentig seconden vrij spel dus. Dat is zéér lang in een televisiejournaal en die negentig seconden zendtijd kreeg Geert Bourgeois cadeau om zijn boodschap massa(media)al te verspreiden. Dat weten Bourgeois en Verstraeten allebei op voorhand; dat is de formule, dat is de format.

En precies daarom is er geen genade mogelijk voor de woordkeuze van de minister-president. Wanneer een politicus de vrijheid krijgt om gratis en ongestoord een mededeling via een massamedium te verspreiden, dan zal hij of zijn tekstschrijver niets aan het toeval overlaten. Anders is het bijvoorbeeld in een vluchtige straatquote (Allons, enfants de la patrie…) of in een kritisch politiek interview, waarin de interviewer de leiding heeft. Maar niet hier. Niet in een de facto regeringsmededeling. Dan is elk woord gewikt en gewogen; dan is alles bedoeld.

Neen, die ‘spuwen’ was geen uitschuiver. Ze past perfect in het taalregister van de N-VA, dat zich in de zwaar concurrentiële context op centrumrechts (althans vormelijk) als een harde, strenge, onwrikbare partij wenst te profileren. En de formule van VTM Nieuws laat politici net de vrijheid om hun eigen ding te zeggen op de wijze waarop zij het willen zeggen. Dus neen, van clementie geen sprake.

EenDeweverke’

stakingsgrens

Toch is het niet verlopen zoals gepland. Ik hoorde iemand zeggen dat Geert Bourgeois een ‘Deweverke’ heeft gedaan, namelijk iets controversieel de wereld insturen, de reacties laten binnenlopen om dan zuchtend te ontkennen dat hij dat zo niet gezegd of bedoeld heeft. Maar ‘spuwen’ was niet de kern van het betoog. De op maat gemaakte one-liner die een eigen leven moest gaan leiden (en dat misschien nog wel zal doen), was zeer duidelijk de ‘stakingsgrens’. Die term baadt in een aura van trotse spin doctors. Die term kwam ook letterlijk voor in de 11-juli-speech. Die term herhaalde Geert Bourgeois in het VTM-nieuws. Die term stond centraal in de titel van het videofragment van VTM Nieuws. Dàt was de term, waarover de gemoederen diende op te laaien. Dàt was de controverse, die de communicatiestrategen beoogden. Het is anders gelopen. Ze hebben een andere controverse gekregen. Het is ‘spuwen’ geworden. In die zin kunnen we misschien toch speken van een miscommunicatie.

Ik bedoel ‘spreken’…

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s