Vertel mij, wat onderscheidt u van uw concurrent? Het is alvast niet uw snelheid. Neen, daar valt weinig differentiatie te bespeuren.

Het was werkelijk opmerkelijk. Samen met uw concurrenten wist u omstreeks 13u00 iets wat de wetsdokter toen nog niet wist. U wist dat het gevonden lijk in de bossen van Maria-Aalter dat van Stijn Saelens was. En zo schreef u ook. Of neen, u schreef dat de collega’s van VTM dat wisten. Dus eigenlijk, als we uw bericht op de letter lezen, was het grote nieuws niet dat het lijk van Saelens was gevonden, maar dat VTM dat beweert. Da’s veilig, mochten de VTM-journalisten wat te snel van stapel zijn gelopen. U maakt een journalistieke afweging. Een afweging tussen het berichten van groot nieuws (door het over te nemen van een andere nieuwsbron) en het indekken tegen eventuele journalistieke fouten van diezelfde nieuwsbron. Het eerste doet u graag in de kop, het tweede eerder in de platte tekst. Wel, tenminste als u niet voor De Standaard Online werkt; daar heeft iemand na een klein uurtje toch besloten om extra te benadrukken dat men geen feitelijkheid bericht, maar een mededeling. Dat deed die iemand heerlijk subtiel, haast onopgemerkt. The perfect crime.

Ik begrijp wel dat u liever niet te koop loopt met het feit dat uw belangrijkste nieuws van de dag klakkeloos werd overgenomen van een ander nieuwsmerk. Maar laat u zo niet uw geloofwaardigheid volledig afhangen van de deskundigheid van uw concurrent? Of wist u op welke bronnen die steunde? Hebt u contact opgenomen met uw concullega? In dat geval zou ik dat vermelden. Als we terugblikken, was ’s middags de identiteit van het lijk echter nog niet vastgesteld. Het lijkt er dus sterk op dat ze bij VTM iets te enthousiast waren, ook al blijkt nu dat het lijk inderdaad dat van Stijn Saelens is. Het is dan ook werkelijk opmerkelijk hoe later die dag alle nieuwssites lijken te zeggen: we waren nogal enthousiast, maar de informatie die we deze middag gaven klopt echt wel, hoor. Alleen een cynicus zou dit een geluk bij een ongeluk noemen.

Dus ik vraag u opnieuw, beste onlinejournalist, wat onderscheidt u van uw concurrent? Komt u soms op straat? Verlaat u wel eens de redactievloer? Hebt u een netwerk, van mensen welteverstaan? Gebruikt u soms de telefoon? Al deze praktijken worden volgens onderzoek van twee jaar geleden maar matig ingezet door uw gelijken, dus misschien hebt u daar een beentje voor. Of benadert uw professionele werk toch eerder het menselijke equivalent van een nieuwsaggregator? Neen? Bewijs mij dan het tegendeel en zeg mij wat u onderscheidt. Want snelheid, zo weten we nu, is het alvast niet.

P.S.

Eén nieuwssite had meer reserves bij het grote nieuws. Maar goed, het idee van een openbare omroep die op internet de puntjes op de i zet, da’s nogal paternalistisch, nietwaar? Zo’n nieuwssite werkt vooral marktverstorend, nietwaar?  Ah, heerlijke marktverstoring.

Ik heb de foto’s uit de nieuwsberichten verwijderd. Veertien keer dezelfde foto van iemand die vermoord is, is wat van het goede te veel.

“Wij vertegenwoordigen natuurlijk meer dan één miljoen automobilisten.” Ik hoor Danny Smagghe, woordvoerder van Touring, het niet graag zeggen. Ik vraag mij namelijk af in hoeverre de spreekbuisfunctie van Touring de hoofdreden is om lid te worden van de organisatie. Misschien, heel misschien, willen al die chauffeurs gewoon pechbijstand.

Kiezers

Bij politieke partijen is het eenduidig. Stemmen op een partij is bevestigen dat het partijprogramma namens de burger in kwestie verdedigd mag worden. Het draait hierbij om de standpunten en niet om dienstverlening. Bij een stem voor Groen krijg je geen korting op biologische prei en een stem voor CD&V levert je geen hosties met chocoladesmaak op. Ook vakbonden mogen na sociale verkiezingen in jouw naam de belangen van dé werknemer behartigen in ondernemingsraden en wat nog.

Leden

Een vakbond kan ook op het maatschappelijk debat wegen op basis van betalende leden. Die leden betalen niet voor vertegenwoordiging, althans niet uitsluitend. Sociale bescherming en andere voordelen moeten de werknemer over de rode, groene of blauwe streep trekken. Hoe dan ook blijft het klaar en duidelijk dat de vakbond jou wil vertegenwoordigen en met welke standpunten ze dat wil doen. Hetzelfde verhaal gaat op voor de sociale partners aan de andere kant van de tafel, zoals het VBO. Lidmaatschap betekent expliciet vertegenwoordiging, en dat via strak geformuleerde standpunten. Ook vzw’s buiten het sociaal overleg, zoals de Hubertus Vereniging Vlaanderen en Vogelbescherming Vlaanderen, vervullen een spreekbuisfunctie voor bepaalde belangengroepen. Opnieuw, klaar en duidelijk.

Leden II

Dan zijn er (auto)mobielverenigingen als VAB en Touring. Beiden vermelden dat ze duidelijke standpunten hebben over mobiliteit; Touring belooft die standpunten zelfs te verdedigen bij de verschillende overheden. Inderdaad, we zien Danny Smagghe tegenwoordig wel vaker proefballonnetjes oplaten in het journaal, en dat recentelijk namens “meer dan één miljoen automobilisten”. Probleem: ik vind die standpunten, althans online, nergens terug. Wel kom ik uit bij dit bericht over een enquête bij politici, helaas met een dode link. Ofwel gebruik ik de verkeerde zoektermen, ofwel zijn die standpunten toch niet de echte core business van Touring, wanneer het op ledenwerving aankomt. De homepage pakt uitsluitend uit met het aanbod in dienstverlening, gegoten in dezelfde schreeuwerige lay-out als een doorsnee low-budget luchtvaartmaatschappij. Dus ik vraag u opnieuw, mijnheer Smagghe, zou het niet kunnen dat die meer dan één miljoen automobilisten veeleer betalen voor pechbijstand dan om u in het journaal te krijgen? Trouwens, als u in Ter Zake zegt dat fietsers geen belangenvereniging hebben, dan heeft u het mis. Meer nog, de Fietsersbond heeft haar standpunten netjes opgelijst. Trek lering, mijnheer Smagghe.

Journalisten

Moeten verenigingen als VAB en Touring dan uit het nieuws verdwijnen? Ik denk van niet. Laat ze aan het woord als ze ook recht van spreken hebben. Organisaties als deze hebben toegang tot grote informatiepakketten over ongevallen, pechbijstand, fileleed, enz. Laat ze hun zeg doen wanneer ze op iets concreets kunnen steunen. Dat onderscheid is natuurlijk nooit zwart-wit. Naar mijn aanvoelen is de VAB (met de beminnelijke Maarten Matienko) hierin een pak gereserveerder dan tegenhanger Touring, wiens woordvoerder zich al scheldend een weg baant door een interview in Ter Zake. Neen, ik ben geen fan van die man. En ik ben geen fan van wat hij zegt of hoe hij het zegt. Maar allerminst ben ik fan van de spreekbuisfunctie die hij zichzelf ten onrechte toedicht.

Enkele weetjes:

• In de Raadzaal staan de presentaties geprogrammeerd waarvoor veel belangstelling verwacht wordt. Raadzaalsessies gelden dus als tips van de organisator.
• Afgaande op de auteurslijst is de kans betrekkelijk groot dat u Piet Bakker tegen het lijf zult lopen. Tenminste als de NS hem nog naar België wilt vervoeren.
• Kiezen is verliezen. Vrijdag gaan de twee journalistieke sessies in hetzelfde tijdslot door.
• Vrijdag om half 10 staat een razend interessante presentatie over taalfouten geprogrammeerd. Ik kan het maar meegeven.

Het zat er aan te komen. Bij de laatste nationale staking weerklonken al tegengeluiden in Digitalië. Nu lijkt de etterbuil helemaal te barsten. Al een week voor de staking wordt op straat, in de radiostudio en, jawel, op Twitter en Facebook met scherp geschoten. De gemoederen zijn verhit en ik durf te hypothetiseren dat dat niet alleen met de inhoud, maar ook met de format van deze staking heeft te maken. Zelfs zonder de hashtag backfire of een Rudi Kennes zit de volgende nationale staking met 3 communicatieproblemen

Complexiteit

‘Staken of niet staken, dat is de vraag.’ Zo vatte Annelies Van Herck het persoonlijk dilemma samen. De vraag is eerder wat dat dilemma precies inhoudt. Wordt mij gevraagd of ik achter de ratio van de staking sta? Of ik het belangrijk genoeg vind om ertegen te protesteren? Of ik dat protest op deze manier ten uitvoer wil brengen? Het antwoord op die vragen is niet per se ‘ja, ja, ja’ of ‘nee, nee, nee’, al is het wel makkelijker om de keuze als een dilemma voor te stellen. ‘What’s it gonna be, boy? Yes? Or… No!’ Misschien toch maar een nachtje over slapen.

Koppelverkoop

Bovendien is de opzet van de staking ook niet zo eenduidig. We gaan niet de straat op tegen massaontslag bij één bedrijf noch pleiten we voor een statuut voor onthaalouders. Het is ons te doen om een omvangrijk, divers pakket aan besparingsmaatregelen met elk een eigen logica met specifieke afwegingen. De verschuivende pensioenleeftijd is alom bekend, maar ook daar hangen een dozijn punten en komma’s aan vast. Kent u ze? Of kent u de andere maatregelen? Het lijkt me opportuun te weten waartegen u wel dan niet protesteert. En als u dan wel volledig bent geïnformeerd, bent u het misschien wel eens met sommige, maar niet alle besparingen. Gaat u op uw spandoek noteren welke maatregelen u nog net wel oké vindt? Ik trek het wat in het belachelijke, maar door te protesteren tegen alle maatregelen tegelijkertijd werk je onduidelijkheid in de hand. Misschien hadden de vakbonden nog beter een individuele stakingsdag ingelast voor elke besparingsmaatregel apart. Hadden ze de mensen maatregel per maatregel kunnen uitleggen wat, waarom en vooral waarom liever niet. Permanente, sluimerende media-aandacht. Enfin, ’t is maar een ideetje…

Stereotypes

Als je moet kiezen tussen voor of tegen de staking, BEN je dus ook voor of tegen. In het eerste geval ben je een verzuurde, laaggeschoolde vijftiger die zijn brugpensioen nog wilt verzilveren door maandag grijnzend een kruispunt te bezetten. In het tweede geval ben je een welstellende, liberale, (bijna) hooggeschoolde yuppie die enkel denkt aan zijn eigen comfort wanneer hij maandag over de verkeersellende foetert via een vingerbeweging over zijn iPhone. Een mooi voorbeeld is de website www.degevolgen.be waarin het ACV de consequenties van wat komen zal, koppelt aan specifieke profielen. Blijkt dat iedereen zich zorgen moet maken… behalve de zelfstandige. Die, zo stelt men giftig, moet dus ook niet gaan staken. Ik zou me voor minder schuldig gaan voelen. Ironisch genoeg verwijten beide kampen elkaar enkel het eigen belang na te streven. Beide kampen zijn zich ook bewust van de stereotypering en proberen het tegendeel te bewijzen: sommigen jongeren/ouderen zijn immers ook voor/tegen de staking. Het is maar de vraag in hoeverre men het stereotype net versterkt door het te willen nuanceren.

What’s it gonna be, boy?

Als ik dan toch moet kiezen, kies ik tegen deze staking. Niet zozeer om inhoudelijke redenen, maar omdat de format mensen ertoe aanzet om stelling te nemen zonder ten gronde te weten waar het over gaat.

Of is het misschien toch dat yuppieding…

Als uit onderzoek blijkt dat OpenVLD-kiezers de beste seks hebben*, weten we ondertussen wel beter en daarmee basta! Onderzoek over drogere thema’s, zoals pakweg het tv-kijkgedrag van jongeren, doet al heel wat minder wenkbrauwen fronsen. Onterecht, vindt professor in de communicatiewetenschap (maar stiekem is het een sociaalpsycholoog) Tim Smits:

‘non-academic research is rapidly gaining impact in society and this could be troublesome if it is treated just as if it was a piece of research that went through the complete scientific publication process.’

Om in de blogtaal van prof. Smits te blijven: Who’s to blame?

De lezer?

‘Van de 1.500 jongeren tussen 18 en 25 jaar die ondervraagd werden, zegt 90 procent  reclame op televisie systematisch te ontwijken.’

Klinkt lekker wetenschappelijk, niet? Lezers zoals u en ik gebruiken nu eenmaal constant heuristieke cues om de geloofwaardigheid van boodschappen te bepalen. Zo is de vermelding van een grote steekproef een dikke winner. Helaas is er net iets meer informatie nodig om van een degelijk onderzoek te kunnen spreken. Dat kan een lezer niet weten. Of beter: dat hoeft hij niet te weten. De lezer gaat ervan uit dat de journalist zijn werk heeft gedaan. De journalist moet zelfs niet neerpennen waarom het onderzoek deugt. De geloofwaardigheid van het nieuwsmerk, de individuele journalist en de heuristieke cues in het bericht volstaan.

De journalist?

Een lezer delegeert een wetenschapsjournalist om na te gaan of de conclusies van een studie geoorloofd zijn en om deze vervolgens correct, maar verstaanbaar door te seinen. Het kan dus tweemaal mislopen, maar we concentreren ons op de eerste fase. Laat duidelijk zijn dat een journalist zelf academisch onderbouwd moet zijn om een onderzoek naar waarde te kunnen schatten.

Hoewel.

Als een journalist bericht over een peer-reviewed onderzoek, kan hij ervan uitgaan dat er al een blinde controle is uitgevoerd door onderzoekers uit het vakgebied. Als we de recente onthullingen en onthullingen en onthullingen binnen de academische wereld even buiten beschouwing laten (to be continued), vormt het GPRC-label (Guaranteed Peer Reviewed Content) een akte van vertrouwen dat de wetenschapsjournalist als heuristiek kan gebruiken. Zonder ‘peer review’ moet de journalist terugvallen op de eigen academische expertise om de kwaliteit van het onderzoek in te schatten. De journalisten in kwestie hebben hier mogelijk een steek laten vallen, al was het maar omdat de onderzoeksresultaten het bedrijf achter de studie wel erg goed uitkomen, aldus prof. Smits. Een consultant in digitale media die stelt dat jongeren op nieuwe manieren moeten bereikt worden, creëert een nood die hijzelf kan en met plezier zal invullen.

Ook bij het ‘volledige’ rapport, dat pas na het nieuwsbericht publiek werd gemaakt, kunnen we na een vluchtige lezing een aantal methodologische vraagtekens plaatsen:

• De concrete datacollectie en gebruikte vragenlijst worden beperkt respectievelijk niet omschreven,
• de steekproef lijkt te bestaan uit een wel erg specifieke, high-profile steekproef van ‘de’ jongeren,
• zelfs bij deze vermoedelijk atypische steekproef reflecteren de onderzoeksresultaten maar met mate de grote stelling dat traditionele reclame de jongeren niet meer bereikt,
• er wordt causaliteit gepreekt waar dat niet geoorloofd lijkt te zijn (althans op basis van de beperkte beschrijving van de methodologie),
• En wat zegt eerder onderzoek over de materie? Zelfs al deze gegevens kloppen, zijn ze dan wel nieuw?

En neen, vermelden dat een academicus de datacollectie heeft gesuperviseerd, maakt een onderzoeksrapport nog niet wetenschappelijk verantwoord. Hebben de journalisten, nochtans geen oliebollen in hun veld van expertise, zich laten verleiden tot deze en andere heuristieken?

De wetenschapper?

Misschien moeten we ook de hand in eigen boezem steken. Moeten onderzoekers niet zelf wat proactiever hun studies kenbaar maken aan de vulgariserende pers? Profblogs zijn interessant en Twitterdiscussies ludiek, maar ze raken de kern van het probleem niet. Het academische systeem beloont onderzoekers vooral voor wetenschappelijke publicaties, met soms spijtige excessen tot gevolg zoals blijkt uit bovenstaande links. Wanneer feliciteren ik en mijn collega’s elkaar? Niet wanneer we in de krant staan. Zelfs niet wanneer we een interessant onderzoeksresultaat bekomen. Wel wanneer we publiceren in een internationaal peer-reviewed tijdschrift met een hoge impactfactor. ‘Publish or perish’ is het mantra van de wetenschap en dat slaat bij mijn weten niet op de reguliere pers. Mag het dan verbazen dat wetenschapsjournalisten vaker uitkomen bij niet-academisch onderzoek, dat wel actief gepusht wordt?

Of toch?

De KU Leuven zoekt een persattaché. Hij of zij informeert de pers over onderzoek en onderwijs vanuit een team onder leiding van ex-VRT-journalist Pieter Knapen. Het is de ontbrekende schakel tussen het gesloten academische systeem en de open journalistieke wereld, twee feilbare omgevingen die werken volgens een eigen logica. Een bijzonder boeiende functie, lijkt mij. Ik heb toch maar niet gesolliciteerd. Ik wil zelf eerst nog een paar onderzoeken de wereld insturen. Fuck ja, die deadline van zondag!

*Verder wijst onderzoek uit dat de missionaris het favoriete standje van de christen-democraten is, dat socialisten nog het liefst aan gratuite groepsseks doen, dat Vlaams-nationalisten het graag in hun splitsing krijgen, en de ecologisten… die steken graag een prei in hun gat.

Wanneer je Isabel Albers, de nieuwe hoofdredactrice van De Tijd, te gast hebt, kan er over veel interessants gepraat worden. Het doorbroken glazen plafond in de mediasector, de online strategie van De Tijd en de koers die de nieuwbakken kapitein wilt uitvaren. Vooral bij dat laatste durf ik een aantal vraagtekens zetten. Of toch zeker een argwanend beletselteken.

‘Im not fat! I’m big boned.’  Eric Theodore Cartman

De hoofdredactrice wilt haar toekomstvisie geen verbreding noemen. De krant trekt niet naar het centrum, zo klinkt het, en economie blijft het uitgangspunt van de krant. Wel zal dat uitgangspunt ingezet worden in een breder spectrum aan politieke en socio-economische, ja zelfs human-interest onderwerpen. Immers, alles is economie. Of wat minder deterministisch gesteld: alles heeft een economische invalshoek. Als je De Tijd leest, lees je over de wereld door een economische bril.

Klinkt niet slecht

De concurrentie zoals De Standaard en De Morgen mag zijn borst nat maken, ook al mogen zij geen concurrentie heten volgens Albers. De Tijd verbreedt immers niet. Toch zal de financieel-economische krant haar niche doorbreken en steeds meer in het vaarwater van de twee andere kwaliteitskranten terechtkomen. Dat men daarbij alle onderwerpen vanuit een economische insteek wilt benaderen, klinkt nog wel tof. Eenzelfde topic zal immers anders bekeken worden door een jurist, een econoom, een socioloog, een communicatiewetenschapper, enz. In tijden van economische, financiële en Europese crises heeft de economische invalshoek mogelijk aan belang gewonnen, zo ook bij de lezers van kwaliteitstitels. Overigens storen deze lezers zich, althans in mijn rechtstreekse omgeving, steeds luider aan de beroemde en bizarre berichtgeving, dewelke de kwaliteitsmerken van binnenuit aantasten. Als Albers aan die lezers uitgelegd krijgt dat De Tijd niet enkel voor aandeelhouders is bestemd, zijn interessante verschuivingen in het lectoraat niet uitgesloten.

Klinkt bekend

Anderzijds hebben we dit allemaal al eens gehoord, en wel bij de voormalige hoofdredacteur van Isabel Albers, de immer bevlogen marketeer van het jaar Peter Vandermeersch. Hij is de man achter de verbreding van De Standaard tijdens de jaren ’00 (waarbij we al eerder een beletselteken plaatsten). Toen klonk het dat er ook op een kwaliteitsvolle manier over lichtere onderwerpen kan bericht worden zoals reizen, koken en populaire cultuur (het was ook hij die De Standaard op tabloidformat heeft gezet, iets wat hij ook bij NRC Handelsblad heeft doorgevoerd en wat Albers nu ook met De Tijd wilt doen). Lezers, weer uit mijn omgeving, vinden dat De Standaard te ver is gegaan in deze operatie. Ze volgen de redenering van Vandermeersch wel, maar vinden die niet terug in de praktijk. De inhoudelijke uitbreiding is er, maar de kwaliteitsvolle aanpak is niet gevolgd. Misschien jagen de uitwassen van het ene uitbreidingsbeleid lezers nu naar het andere. Het is evenwel de vraag of Albers en haar ploeg woord kunnen houden en de beloofde economische insteek zullen handhaven in een meer generalistische berichtgeving. Slagen ze niet in hun verbreding die er geen is, dan kan hun krant wel eens erg snel erg hard gaan lijken op die van de concurrentie. U weet wel, de concurrentie die er geen is.

In ‘You shall not press!!!’ hangen we de drama queen uit en trachten we lessen te trekken uit specifieke nieuwsberichten. Vandaag leren we over volledigheid, transparantie en beeldmateriaal.

CASE

‘Armoede in Europa neemt toe: 114 miljoen mensen in risicozone’ uit De Morgen (02/01/2012)

VOLLEDIGHEID

De journalist, Lieven Desmet, vergelijkt nationale percentages en overloopt risicofactoren voor de armoedeval, maar hij vergeet het hoofdconcept van zijn artikel te definiëren. Met schaamrood op de wangen geef ik toe niet te weten wanneer men over armoede spreekt in een Europese context. U wist dat als geïnformeerde burger ongetwijfeld wel. Dat men daarvoor een bovengrens hanteert van 60% van het mediaan netto equivalent inkomen en dat een huis in eigendom niet in rekening wordt gebracht (bron). Dat armoede dus niet enkel slaat op triestige daklozen die tegen een met graffiti besmeurde garagepoort zitten te bedelen. Misschien wist u dat wel of voelde u dit op zijn minst correct aan, maar ik moet toegeven dat ik niet intuïtief begreep waar ‘armoede’ in dit nieuwsbericht op slaat. Wat mij betreft had de journalist dat erbij mogen zetten. Of had de eindredacteur nu net die alinea niet mogen schrappen.

Daarom: YOU SHALL NOT PRESS een nieuwsbericht zonder de kernconcepten te verduidelijken. Overschat de kennis van uw lezer niet, of althans niet die van mij.

TRANSPARANTIE

Mijn bron hierboven is niet het rapport waarnaar de journalist verwijst. De journalist vermeldt de exacte titel van het rapport immers niet en ik vond het rapport in kwestie niet meteen terug (wederom schaamrode kaken). Wat mij betreft had de journalist iets duidelijker mogen refereren naar de bron. Een hyperlink gaat (nog) niet op papier, dus de titel van het rapport en organisatie hadden volstaan.

Daarom: YOU SHALL NOT PRESS een nieuwsbericht zonder de bronnen zodanig te vermelden dat de lezer ze zelf gemakkelijk kan opzoeken.

BEELDVORMING

De Standaaard Online neemt het nieuwsbericht netjes over. Netjes, want ze noemen de concurrerende bronkrant met naam. Neen, da’s niet evident in online nieuwsland, waar het wel vaker gaat van: ‘zo bericht een krant van Corelio/Concentra/De Persgroep’. Ik gaf hierboven reeds toe dat ik mij niet meteen iets kon voorstellen bij het concept ‘armoede’. Ik vraag me af of de kopiërende journalist dat wel kon, en zo ja of die voorstelling wel klopt. Zou hij of zij echt denken dat de kop ‘Eén Belg op vijf riskeert arm te worden’ enkel slaat op triestige bedelende daklozen tegen met graffiti besmeurde garagepoorten?

Ik hoor u denken: ‘Het is maar een foto’, maar is het dat wel? Wordt zo niet een unidimensionele toon gezet bij een bericht over een probleem dat vele gezichten heeft? Niet elke alleenstaande met een netto loon lager dan €900 bedelt zijn weg naar een middagmaal. Toch bevindt die alleenstaande zich in een probleemsituatie. Professor in de communicatiewetenschap Baldwin Van Gorp heeft reeds onderzoek gevoerd naar visuele framing in berichtgeving. Ik durf te stellen dat deze afbeelding niet het juiste kader vormt voor de problematiek in kwestie. Ik durf zelfs te stellen dat een journalist, ja zelfs een online journalist (‘He didn’t just say what I think he did, did he?’), gevoelig mag zijn voor de complexiteit van zo’n maatschappelijke thema’s.

Daarom: YOU SHALL NOT PRESS zo’n sturende afbeelding bij een nieuwsbericht over een complex maatschappelijk thema. Foto’s doen meer dan de (web)pagina opfleuren. Ze zetten de toon. Vooral wanneer de oorspronkelijke auteur de kernconcepten niet duidelijk definieert.

Steenharde statistiek

Als we kijken naar de journalistieke periodes, zien we dat deze telkens met één derde verkleinen, waarbij na elke twee periodes een forfaitaire periode van  één jaar wordt ingelast. Noem het een snipperperiode. De politieke periodes zien we volgens de logica van priemgetallen verkleinen, telkens afwisselend met een forfaitaire periode van ook één jaar. Op basis van deze logaritmes kunnen we een voorspelling maken over de arbeidsmobiliteit van Van den Driessche (rood omlijnd).

De prognoses

Inderdaad, als Jobhop Pol het goed doet in Brugge, zal hij in 2013 wellicht bedanken voor een actief mandaat in de gemeentepolitiek en terugkeren naar de nieuwsstudio. Vermoedelijk zal tegen dan het journalistiek project van Woestijnvis meer en meer vorm krijgen, dus lijkt het logisch dat Pol Van den Driessche en algemeen directeur Nieuws Eric Goens elkaar zullen vinden. Na vijf boeiende jaren als nieuwsanker zal de politieke microbe echter weer oplaaien. De donkerblauwe koerswijziging van ‘VLD Blauw’ zal hem wellicht bevallen, dus een plaatsje op de lijst voor de nationale kieskring ligt voor de hand. Wanneer echter het Bracke-mechanisme ook bij Van den Driessche lijkt te spelen (waarbij de opgebouwde geloofwaardigheid en aanzien in de nieuwsmedia niet verzilverd kunnen worden binnen een politiek speelveld), houdt Pol het wederom voor bekeken in de politiek en ‘goes local yet again’ als strategisch adviseur van de intussen dagelijks verspreide Krant van West-Vlaanderen. In de verkiezingen van 20xx zal Van den Driessche een laatste gooi doen naar politieke relevantie met een eigen lijst. Zonder succes. Naar alle waarschijnlijkheid zal hij zijn professionele loopbaan in schoonheid afsluiten als columnist van Woef.

Waarschijnlijk zal het zo gaan. Naar alle statistische waarschijnlijkheid wel, ja.

Bepaalde organisaties en individuen hebben goed opgelet ten tijde van Camping 16 en Niet in onze naam. Op Twitter en Facebook lijkt het pensioenen/stakingsdebat reeds gevoerd, mede dankzij websites als www.wijstakenniet.be, www.degevolgen.be, www.reizigersprotest.be, Open brief aan de staker en het antwoord Open brief aan de niet-staker. Maar is het pleit dan al online beslecht? Twee kanttekeningen.

Vertekening door de gebruikers

 Toen www.degevolgen.be de grote Twitterfamilie bereikte, werd de ACV-website haast unisono met de grond gelijk gemaakt. Ook over de nationale staking klonk er voornamelijk één geluid. Laat je echter niet van de wijs brengen door al dat gekwetter: Twitteraars (doorgaans hoogopgeleide en ondernemende lui) en vakbondsmilitanten vertonen vermoedelijk zeer weinig overlap. Breder gesteld: de demografie van het Vlaamse Twitterland is geen afspiegeling van de Vlaamse bevolking, laat staan haar brede scala aan opinies. Net zomin Humo’s Poppoll een nationaal referendum is.

Vertekening door de producenten

 UNIZO en het ACV lanceerden elk een gelegenheidswebsite, beiden vormelijk sterk geïnspireerd op de volksprotestsites van het voorjaar. Individuen kunnen eveneens een website op poten zetten om hun mening te ventileren. Ook hier mogen we er niet van uitgaan dat elke bevolkingsgroep, en zo ook elke mening, evenveel toegang heeft tot de nodige tools. Belangrijker nu dan fysieke toegang is dat niet iedereen over dezelfde vaardigheden beschikt om die tools correct in te zetten; dit heet in de communicatiewetenschap de digitale kloof van de tweede orde. Het Reizigersprotest is opgestart door Bjorn Claes, de zelfstandige achter Nogun Communication Design. Koen Galle die een open brief publiceerde, is actief bij www.22tracks.com en noemt zichzelf ook freelancer. Thomas Stroobants, die te voet van Gent naar Alken wandelde en daarover verslag uitbracht op Facebook, is een student architectuur. Ik acht de kans klein  dat er achter de ‘We zijn het beu’-twibbon een stoere staalarbeider schuilt. Digitale geletterdheid zou wel eens gepaard kunnen gaan met specifieke opvattingen over de samenleving. In de twintigste eeuw heette zoiets nog een ideologie.

Vertekening door het eigen netwerk

 Les Communicatiewetenschap voor het eerste jaar: mensen gaan om met elkaars gelijken. Deze mensen staan met elkaar in verbinding in netwerken. Zo worden dezelfde meningen vaker wel dan niet breed gedragen binnen hetzelfde netwerk. Aangezien deze netwerken nu bijzonder zichtbaar zijn geworden in de vorm van Facebook en co, kan het wel eens lijken dat iedereen die je kent het met je eens is. Mensen neigen vervolgens hun eigen netwerk te gebruiken als steekproef voor de rest van de samenleving:”De kans is klein dat er veel mensen anders denken dan mij, want ik ben nog niemand tegengekomen met een andere mening.” Komt daarbij dat de weinige dissidenten al heel dapper moeten rebelleren om tegen de hoofdstroom in te gaan. Hoe meer dissidenten zwijgen, hoe sterker de hoofdstroom. Dit heet in de communicatiewetenschap de zwijgspiraal. Bovendien zijn Facebook en consorten zodanig ingesteld dat je krijgt wat je wilt. Zo lijkt iedereen in mijn Facebook tegen de nationale stakingen te zijn, behalve dan mijn voormalige, marxistisch geïnspireerde buurjongen (dag, Jo).

 Daarom…

Wees waakzaam als nieuwsorganisaties het internet als barometer gebruiken voor maatschappelijke draagvlakken. Wat we zien, horen en zeggen op het vrije, open, gelijkmakende web is niet immuun tegen sociale ongelijkheid of tegen de menselijke reflex tot navelstaarderij.

Confettikanon. “Gefeliciteerd, meneer Corten! Namens de dienst Bevolking heet ik u graag welkom in onze bruisende stad, die u vanaf heden ook de uwe mag noemen. We zijn verheugd dat u ons vervoegt als ‘volgnummer’-ste inwoner van Leuven. Vergeeft u mij dat ik een traantje wegpink. Het staat u overigens vrij hetzelfde te doen. U staat voor een nieuwe etappe in uw leven; een ongetwijfeld spannend hoofdstuk in het boek getiteld ‘Maarten Corten’. Geneer u dus niet om uw emoties de vrije loop te laten; in uw welkomstpakket vindt u immers eeuwenoude, doch springlevende zakdoekjes. Wees gerust, beide kwaliteiten zijn geheel figuurlijk op te vatten, maar u zal gauw merken dat beide begrippen allerminst het product zijn van een loze denkoefening van een vet betaald marketingbureau. Inderdaad, als Leuvenaar springt u dartel en gezwind door het leven, steunend op al wat eeuwenlang goed is.

Laat ik u wat toelichting bieden bij het welkomstpakket. Trouwens, mag ik zo brutaal zijn, we zijn nu immers buren in de brede, doch meest betekenisvolle zin van het woord, mag ik zo brutaal zijn om één van uw welkomstpakketzakdoekjes te lenen? U bent vandaag de derde nieuwe aanwinst in onze familie – ja, wij Leuvenaren praten over elkaar als broers en zussen, nichten en neven, maar vooral toch broers en zussen -, en ik zit nu reeds door mijn persoonlijke voorraad voor vandaag.

Het welkomstpakket dus.” Confettikanon. “Oh, kijk eens aan, daar gaat het confettikanon weer. Eeuwenoud en springlevend, zeg ik altijd, net zoals onze mooie stad. Maar goed, uw welkomstpakket. Laat ons er samen even door grasduinen, zoals broer en zus die de boodschappentas van moederlief willen inspecteren. Spannend, hè. U zal snel wennen aan die familiale beeldspraak, heus. Maar als al die warmte u nog wat overweldigt, zegt u het mij. U kan mij alles zeggen.

Maar goed, het welkomstpakket. Bovenaan vinden we de welkomstzakdoekjes; oh, dank u vriendelijk, één pakje zal volstaan. Al ben ik wel erg gegrepen door het feit dat u er mij spontaan twee aanbood. Een eerste mooi moment als Leuvenaar, zo net voltrokken. Ik heb een heel goed gevoel over uw komst in onze stad, meneer Corten. Mag ik u misschien toch ook dat tweede pakje afhandig maken?

In het welkomstpakket, onder de zakdoekjes vindt u een stadsplan. Spijtig dat u net onze welkomstpakketten mist met de gratis smartphone, waarbij u via de GPS ons grondgebied digitaal kan verkennen. Gelukkig staat elke Leuvenaar klaar om u ter plaatse wegwijs te maken. Ja, Leuven is in feite één grote GPS. Kijk eens aan, u krijgt er niet alleen een slordige 80.000 nieuwe buren bij, u krijgt ook toegang tot ’s werelds grootste Tomtom. En ja, dat warme familiegevoel natuurlijk, al ligt het een wel een beetje in het verlengde van het andere. Meneer Corten, vergeeft u mij een tweede maal, ik dwaal weer af, een kwaliteit die niet eigen is aan onze stadsbewoners, dat verzeker ik u.

Terug naar het welkomstpakket. Onder het plannetje vindt u een doosje chocolade Fonskes en een flesje Stella Artois. Oh, u drinkt niet, meneer Corten? Maar daar nemen wij absoluut geen aanstoot aan. Laat ik snel dat flesje wegnemen en u krijgt er een extra doosje Fonskes bij. Dat kan dan ons klein geheimpje zijn. O jee, dat tweede pakje welkomstzakdoekjes gaat toch nog van pas komen.” Confettikanon.

“Ten slotte vindt u helemaal onderaan in het welkomstpakket een gratis ticket voor een rondleiding met gids in en rond de binnenstad. Ik kan u die ervaring van harte aanraden. Zelf heb ik er een vijftal keer aan deelgenomen. De geschiedenis van onze stad is als een goed lied; je kan ernaar blijven luisteren. Een klassieker met een swingend tempo. Eeuwenoud en springlevend, zeg maar. Vergeeft u mij een derde maal, meneer Corten, als u die wat doorzichtig vond, maar ik kan het gewoon niet laten. Beter wat te doorzichtig dan te voorzichtig, denk ik maar. U zal binnenkort ook merken dat u geen blijf weet met uw enthousiasme omtrent uw woonplaats. Het is namelijk meer dan dat. Het is een thuis, een haven, een nest. Een reis en bestemming tegelijkertijd. Laat ik u met deze woorden los op onze mooie stad. Ik zie immers dat de goede mensen van de technische dienst in aantocht zijn, vermoedelijk om ons overenthousiast confettikanon te temperen. Voor alle zekerheid heb ik mijn persoonlijk gsm-nummer op het tweede doosje Fonskes genoteerd. Als u iets nodig hebt, een ei, een lift, een babbel, aarzel dan niet om me op te bellen. Allemaal broers en zussen, weet u wel. Goed, meneer Corten, daar gaat u. Een nieuwe start. Een bruisend leven tegemoet. Excelsior!”

“Meneer Corten, vergeet u uw welkomstpakket niet!”