Woestijnvis zet landelijk Vlaanderen te kijk (letterlijk en figuurlijk)! Woestijnvis heeft Bart De Wever groot gemaakt (enkel figuurlijk weliswaar)! Woestijnvis legt de Humo-redactie aan de ketting (hopelijk ook slechts figuurlijk)! Woestijnvis verneukt de geloofwaardigheid van de Vlaamse pers (hopelijk is het productiehuis van liberale signatuur)! Kortom: Woestijnvis wordt langs alle k(r)anten beschoten en dat kan niet gezond zijn voor het “ingroup-outgroup” klimaat binnen de eigen rangen. Als onderzoeksmedewerker in de journalistieke studies krijg ik om de haverklap goed bedoelde adviezen geserveerd van Jan en alleman over de Vlaamse nieuwsproductie. Ik sympathiseer met de werknemers van het productiehuis in kwestie; ook zij hebben de afgelopen maanden vast veel kritiek op hun bord gekregen buiten de werkuren. Mijn medelijden is weliswaar ietwat hypocriet. Vraag maar aan de Woestijnvisser met wie ik een vriendenkring en vaak ook mijn mening deel. Een mening die haar duidelijk vermoeit, maar waarop ze me keer op keer even gepassioneerd van antwoord dient. Ze staat volledig achter het project, waar ze overigens veel tijd in lijkt te pompen. Zo’n engagement is bewonderenswaardig en het zou spijtig zijn, moest dat omslaan in een verzuurde zondebokhouding. Zeker wanneer de geleverde kritiek niet altijd even gerechtvaardigd is.
Kritische notendop
Toegegeven, de sprong van Humo in de Vijver kon ook bij mij op heel wat scepsis rekenen. Nu het stof is gaan liggen (of het water, zo u wil), heb ik het vooral moeilijk met de mediapagina’s. De tv-programmering kan me nog wel bekoren, zolang die niet beperkt blijft tot Woestijnvis-producties. Gelukkig biedt het onafhankelijk weekblad (een onderschrift als een ander, dus geen gezever hierover) ook heel wat andere interessante lectuur. Meer moet dat voor mij niet zijn.
Ook ‘Het dorp’, een rubriek uit ‘Man Bijt Hond’, kreeg heel wat kritiek te slikken over de beeldvorming van de kleine Vlaming. Ik ga niet zo ver als een bevlogen Johan Sanctorum, die de crew een misplaatst superioriteitsgevoel toedicht. Evenmin denk ik dat er sprake is van enscenering, laat staan manipulatie van media-analfabete dorpelingen. Mijn buikgevoel zegt me wel dat er vooral op zoek wordt gegaan naar het eenvoudige, het aandoenlijke, ja vaak zelfs het belachelijke. Het helpt ook niet dat deze rubriek en andere ‘wordt-gevolgd’-derivaten steevast lijken plaats te vinden in de periferie van het land. Aan media-onderzoekers om dat buikgevoel te toetsen. Meer moet dat voor mij ook niet zijn.
Bart ‘De Mens’
Maar dan. Kennelijk heeft Erik Van Looy en co ervoor gezorgd dat haast één Vlaming op drie voor N-VA heeft gestemd. Ja, want ‘De Slimste Mens’ heeft Bart De Wever populair gemaakt. Ja, want hij kwam slim over. En ja, hij heeft lang mee mogen doen, dus was de ‘exposure’ maximaal, dus ja da’s logisch, hè. Logisch? Zeg dat tegen Linda ‘turn that frown upside down’ De Win. Of tegen albinokonijn Rik Torfs. Goed, Bart kreeg de mogelijkheid om Vlaanderen zijn (quasi-)menselijke kant te tonen. Zoals elke andere niet-extremistische politicus dat kan. Maar laat nu die menselijke kant net niet zijn unique selling proposition zijn. Wordt de N-VA-voorzitter niet vooral bejubeld om zijn no-nonsense houding? Bart hangt tijdens de werkuren (lees: in beeld) nooit de flauwe plezante uit, tenzij kurkdroog, en communiceert heel zakelijk en serieus. En dat werkt. Iedereen weet namelijk dat Bart De Wever een heel slimme mens is. Wat hij dan precies allemaal zegt (laat staan waarom hij het zegt), lijkt echter niemand te weten. Of hoe communicatiestijl als cue wordt aanzien voor inhoud. ‘De Slimste Mens’ heeft Bart De Wever aan Vlaanderen voorgesteld, meer niet. En zelfs dat. Zonder de koersverandering van de Vlaamse nationalisten, met name de deelname aan entertainmentprogramma’s, was er niets gebeurd. N-VA heeft er nooit een geheim van gemaakt om zo het stoffig imago van zich af te willen schudden. Dixit Erik Van Looy: ‘Ja, ’t is gebeurd.’
You’ve been Data Driven!
Maar dan. Dan kwam de ontmaskering van Data Driven. Een jaar lang stuurde Woestijnvis onbestaande onderzoeken de wereld in. Correctie, dat deden de kranten die ze klakkeloos, zorgeloos en te goeder trouw overnamen. De praktijk kwam pas recent aan het licht, maar heeft al heel wat woestijnstof doen opwaaien, zij het in de verkeerde richting. Iedereen die iemand is binnen de Vlaamse journalistiek, wijst met terechtwijzende vinger richting Harensesteenweg 228. De oorzaak van het massaal falende bronnenonderzoek, is niet meer dan een inleiding waard voor VVJ-topman Pol Deltour. Gebrekkige competenties, tijdsdruk, werkdruk, medialogica, het veranderende zelfbeeld van de journalist, het commerciële kader van een nieuwsmerk,… allemaal interessante factoren in een verhaal, dat vakkundig wordt verstopt achter een aanval richting Woestijnvis. Het maakt de journalistiek er niet geloofwaardiger op.
De Copernicaanse Revolutie
Het is de schaamte dan ook ver voorbij om te stellen dat Woestijnvis de geloofwaardigheid van de Vlaamse pers op de helling zet. Het is die Vlaamse pers zelf (veralgemenen is gemeen) die haar geloofwaardigheid kapot publiceert, wanneer ze niet eens haar eigen core business correct uitvoert. Dezelfde omgekeerde redenering geldt trouwens voor de zaak BDW. ‘De Slimste Mens’ heeft Bart De Wever niet groot gemaakt. Aannemelijker is dat Bart De Wever ‘De Slimste Mens’ een grote dienst heeft bewezen. Hij was een (destijds) controversiële en al even droge kandidaat, die overigens een gedroomde sparring partner vormde voor Rik Torfs. Geen wonder dat hij werd uitgenodigd door het programma. Avond na avond bracht dat vuurwerk op de beeldbuis. En dat is ook waar het Woestijnvis nog steeds om te doen is. Hun succes maakt van hen echter een zichtbaar slachtoffer. Vermoedelijk zal kritiek een steeds grotere rol spelen voor het productiehuis. Men zal de gefundeerde kritiek moeten scheiden van het gezever. Men zal meer in dialoog moeten treden met andere partijen. Men zal zich als bedrijf meer open en transparant moeten opstellen. Het klinkt absurd, maar vermoedelijk voelt het mediaproductiehuis nu pas de groeiende nood aan externe communicatie. Als ze erin slagen hier vakkundig mee om te gaan, kan de Vlaamse pers daar misschien zelf ook lering uit trekken.
